غیر معاصر

رودکی

عبدالرحمن آدم رودكی، بزرگ‌ سخنور ايرانی است‌ که به‌ پدر شعر فارسی‌ شهرت‌ يافته‌ است‌.  وی بزرگ‌ترین و مشهورترین شاعر دوره سامانی، از اهالی رودک از قرای سمرقند بود. وی نخستین شاعر مهم زبان دری و در حقیقت پدر شعر دری محسوب می‌شود و کسانی که پیش از او به فارسی شعر گفته‌اند اشعارشان زیاد نبوده و از حیث روانی و استحکام نیز به پای اشعار رودکی نمی‌رسیده است.

 

 

ابوالقاسم فردوسی

حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی (زادهٔ 319 خورشیدی،329هجری قمری - درگذشتهٔ پیش از 397خورشیدی، 411 هجری قمری در توس خراسان)، سخن‌سرای نامی ایران و سراینده­ی شاهنامه حماسه ی ملی ایرانیان است. فردوسی را بزرگ‌ترین سراینده ی پارسی‌گو دانسته‌اند.

ابو نصر محمد فارابی

 فارابی، (حدود سال 260 ق)، از بزرگترین فیلسوفان ایرانی شرقی سده سوم و چهارم هجری است. اهمیت او بیشتر به علت شرح‌هایی است که بر آثار ارسطو نگاشته و به سبب همین مشروحات او را معلم ثانی خوانده‌اند و در مقام بعد از ارسطو قرار داده‌اند. وی آثاری نظیر «الجمع بین الرأیین»، «اغراض ما بعدالطبیعه ارسطو»، «فصول الحکم» و «احصاءالعلوم» را از خود به یادگار نهاده‌ است.

سعدی شیرازی

 سعدی شیرازی، شاعر و نویسنده‌ی پارسی‌گوی ایرانی است. آوازه‌ی او بیشتر به خاطر نظم و نثر آهنگین، گیرا و قوی اوست. جایگاهش نزد اهل ادب تا بدان‌جاست که به وی لقب استاد سخن داده‌اند. آثار معروفش کتاب گلستان در نثر و بوستان در بحر متقارب و نیز غزلیات وی است.

صائب تبریزی

میرزا محمّدعلی صائب تبریزی در حدود سال 1000 هجری یا یکی دو سال بعد از آن در تبریز زاده شد. بزرگ‌ترین غزل‌سرای قرن یازدهم هجری و معروفترین شاعر عهد صفویه است.

حکیم سنایی غزنوی

 

سنایی غزنوی یا حکیم سنایی، از بزرگ‌ترین شاعران قصیده‌گو و مثنوی‌سرای زبان پارسی است که در سدهٔ ششم هجری می‌زیسته است.

 

جلال الدین محمد بلخی(مولوی)

جلال‌الدین محمد بلخی در 6 ربیع‌الاول (برابر با 15 مهرماه) سال 604 هجری قمری در بلخ زاده شد. از مشهورترین شاعران ایرانی‌ تبار پارسی‌گوی است. نام کامل وی «محمد ابن محمد ابن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی» بوده و در دوران حیات به القاب «جلال‌الدین»، «خداوندگار» و «مولانا خداوندگار» نامیده می‌شده‌ است.

خیام نیشابوری

 خيام از بزرگترين و مشهورترين شعرای تاريخ ايران بعد از اسلام و از ریاضی‌ دانان و ستاره‌ شناسان بنام ایران در دورهٔ سلجوقی است، كه معروفيت وی مرزها را در نورديده و در سرتاسر گيتی به عنوان شاعری خرد گرا شناخته شده است. حكيم عمر خيام اگرچه بيشتر به عنوان شاعری رباعی سرا شهره گشته است ولی وی در واقع فيلسوف و رياضيدانی بزرگ بود كه در طول عمر دراز خويش كشفيات مهمی در رياضيات و نجوم انجام داد.

وحشی‌ بافقی

 وحشی‌ بافقی یکی از شاعران نامدار قرن دهم ایران است که در سال 939 هجری قمری در شهر بافق چشم به جهان گشود. دوران زندگی او با پادشاهی شاه تهماسب صفوی و شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده هم‌ زمان بود.

خواجوی کرمانی

 خواجوی کرمانی، عارف بزرگ وشاعرایرانی در قرن هشتم هجری قمری است. وی را، خلاق المعانی، ملک الفضلا  نیز می نامند. او یکی از کثیر الشعرترین شاعران زبان فارسی است و از جمله شاعرانی است که درزمان حیاتش، دیوان او جمع آوری شده است. وی از شاعران عهد مغول و معاصر سعدی شیرازی بوده است و آثاری در مدح سلاطین منطقه فارس در کارنامه خود دارد. او در قصیده، مثنوی و غزل طبعی توانا داشته، به طوری که گرایش حافظ به شیوۀ سخن پردازی خواجو و شباهت شیوۀ سخنش با او مشهور است. آرامگاه خواجو در تنگه الله اکبر شیراز است.

نظامی گنجه ای

 نظامی (535 ق - 607 - 612 ق) شاعر و داستان‌سرای ایرانی، ایرانی‌ تبار و پارسی‌گوی قرن ششم هجری (دوازدهم میلادی)، که به‌عنوان پیشوای داستان‌سرایی در ادب فارسی شناخته شده‌ است.

ناصر خسرو

 

ناصر خسرو، از شاعران بزرگ فارسی‌ زبان، حکیم و جهانگرد ایرانی و از مبلغان مذهب اسماعیلی بود. وی بر اغلب علوم عقلی و نقلی زمان خود از قبیل فلسفهٔ یونانی و حساب و طب و موسیقی و نجوم و فلسفه و کلام تبحر داشت و در اشعار خویش به کرات از احاطه داشتن خود بر این علوم تأکید کرده‌ است. 

 

خاقانی شروانی

افضل الدین بدیل ابراهیم بن علی خاقانی حقایقی شَروانی ملقب به حسان العجم، متخلّص به خاقانی از جملهٔ بزرگ‌ ترین قصیده‌ سرایان تاریخ شعر و ادب فارسی به‌ شمار می‌آید. آرامگاه او در شهر تبریز قرار دارد.

عطار نیشابوری

فَریدالدّین ابوحامِد محمّد بن ابراهیم کدکنی نیشابوری مشهور به عطّار نِیشابوری، یکی از عارفان و شاعران ایرانی بلندنام ادبیات فارسی در پایان سدهٔ ششم و آغاز سدهٔ هفتم است.

فروغی بسطامی

فُروغی بَسطامی از غزل‌ سرایان دوره قاجار بود. وی زمان فتحعلی شاه نامور گشت، و در دوره‌های محمد شاه و ناصرالدین شاه به کار خویش ادامه داد.