پروفسور حسابی

سید محمود حسابی معروف به پروفسور حسابی فیزیکدان، وزیر آموزش و پرورش و بنیانگذار فیزیک دانشگاهی ایران و از سلسله سادات تفرش بود. محمود حسابی در 12 شهریور سال 1371 هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگی) وی در شهر تفرش قرار دارد.


امتیاز دهی به مطلب:
 

به اشتراک گذاری مطلب:
ارسال به دوستانارسال به دوستان
  • -زندگینامه

    سید محمود حسابی درتاریخ 5 اسفند سال1281ه.ش در محله بازارچه قوام الدوله، ميدان شاهپور تهران متولد شد. پدرش (سید عباس معزالسلطنه) و مادرش (گوهرشاد حسابی) هر دو اهل تفرش و از سادات تفرش بودند. او چهار سال اول دوران کودکی‌اش را در تهران سپری نمود. خانوادهء او به كارهای دولتی و سياسی اشتغال داشتند و آثار خدمات آبادانی مانند قنات و مسجد از جد ايشان در تهران موجود است. محمود چهار ساله بود كه پدربزرگش سفير ايران در عراق شد و همراه خانواده اش به بغداد رفت. پس از دو سال توقف در آن شهر با خانواده به دمشق رفتند و سال بعد به بيروت منتقل شدند.

    درهفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت با تنگدستی و مرارتهای دوری از میهن، در مدرسه کشیش‌های فرانسوی آغاز کرد. در همان زمان تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی را نزد مادرش فرا می‌گرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ می‌دانست. او همچنین بر کتب بوستان، گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف کامل داشت. 
    حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنا بود. او در نواختن ویولن و پیانو مهارت داشت. وی در چند رشته ورزشی نیز موفقیت‌هایی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غریق در رشته شنا در دوران نوجوانی در بیروت. محمود حسابی در 12شهریور سال 1371هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگی) وی در شهر تفرش قرار دارد.
     
  • +تحصیلات مقدماتی

    درهفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت، با تنگدستی و مرارت های دور از وطن در مدرسه كشیش های فرانسوی آغاز كردند و همزمان، توسط مادر فداكار، متدین و فاضله خود (خانم گوهرشاد حسابی) تحت آموزش تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی قرار گرفتند. 

    وی قرآن كریم را حفظ و به آن اعتقادی ژرف داشتند. دیوان حافظ را نیز از برداشته و به بوستان و گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی، منشات قائم مقام اشراف كامل داشتند. 
    شروع تحصیلات متوسطه او مصادف با آغاز جنگ جهانی اول و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در کالج آمریکایی بیروت و سپس در كالج پروتستان لبنان از سال 1298 تا 1296ش به تحصیلات خود ادامه داد.
    در تمام این دوران پیوسته رتبه نخست را در میان هم شاگردی های خارجی خود كسب می كردند و هوش و ذكاوت ایشان تحسین همگان را بر می انگیخت.
     
  • +تحصیلات دانشگاهی

    در سن هفده سالگی لیسانس ادبیات، و در سن نوزده سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ‌ التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک می‌ کرد.

    شركت راهسازی فرانسوی كه محمود حسابی در آن مشغول به كار بودند، به پاس قدردانی از زحماتشان، ايشان را برای ادامه تحصيل به كشور فرانسه اعزام كرد و بدين ترتيب در سال 1924م به مدرسه عالی برق پاريس وارد و در سال 1925 م فارغ التحصيل شدند. 

    همزمان با تحصيل در رشته معدن، در راه آهن برقی فرانسه مشغول به كار گرديدند و پس از پايان تحصيل در اين رشته كار خود را در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ ايالت "سار" آغاز كردند. سپس به دليل وجود روحيه علمی، به تحصيل و تحقيق، در دانشگاه سوربن، در رشته فيزيك پرداختند و در سال 1927 م  در سن بيست و پنج سالگی دانشنامه دكترای فيزيك خود را، با ارائه رساله ای تحت عنوان "حساسيت سلول های فتوالكتريك"، با درجه عالی دريافت كردند.
    برخی مدعی‌اند محمود حسابی تنها شاگرد ایرانی آلبرت اینشتین بوده‌ است در حالی که رضا منصوری معتقد است حسابی آلبرت آینشاین را تنها یکبار در دیداری عمومی ملاقات کرده‌ است. 
    او همچنین در رشته‌های پزشکی، ریاضیات و ستاره شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت.
     
  • +بازگشت به ایران

    تحصیلات رسمی دكتر حسابی در سال 1306 با اخذ درجه ی دكترای فیزیك از دانشگاه سوربن فرانسه خاتمه یافت. او در مدت تحصیل خود زبان های عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی را آموخته بود به طوری كه می توانست از نوشته های علمی و فنی آنها به خوبی استفاده كند.

    در ضمن تحصیل رسمی در چند رشته ورزشی از جمله شنا موفقیت هایی كسب كرد. پروفسور حسابی به دلیل عشق به میهن و با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور در سال 1306به ایران بازگشت و با ایمان و تعهد، به خدمتی خستگی ناپذیر پرداخت تا جوانان ایرانی را با علوم نوین آشنا سازد، ایشان بعد از بازگشت در وزارت فواید عامه (وزارت راه و ترابری) به عنوان مهندس راهسازی استخدام شدند.
    پایه گذاری علوم نوین و تاسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی، دانشکده های فنی و علوم دانشگاه تهران، نگارش ده ها کتاب و جزوه و راه اندازی و پایه گذاری فیزیک و مهندسی نوین، ایشان را به نام پدر علم فیزیک و مهندسی نوین ایران در کشور معروف کرد.
     
  • +تدریس

    یك سال بعد از استخدام در وزارت فواید عامه، مدرسه ی مهندسی وزارت به كوشش او تأسیس شد و بخشی از تدوین نظامنامه آن را خود به عهده گرفت. در همین سال نقشه ساختمانی راه ساحلی سراسری میان بندرهای خلیج فارس، از بوشهر تا بندر لنگه را تهیه كرد. در سال 1307 به سبب افزایش مدرسه های متوسطه و احتیاج به معلم برای تدریس در آنها، دارالمعلمین عالی را تأسیس شد. دكتر حسابی در قسمت علمی این مؤسسه در رشته ی فیزیك و شیمی به تدریس فیزیك پرداخت. دارالمعلمین عالی در سال 1321 به دانشسرا تغییر نام یافت و دكتر حسابی همچنان به تدریس در آن مؤسسه تربیتی مشغول بود. در سال 1313 دانشگاه تهران را با همكاری جمعی از فرهنگ پروران تأسیس كرد و دانشكده فنی را بنیان نهاد و مدت دو سال ریاست دانشكده ی فنی و تدریس در آن را برعهده داشت. پس از مدتی دانشكده علوم دانشگاه تهران را بنیان نهاد. ریاست این دانشكده از 1321 تا 1327 و از 1330 تا 1336 به عهده ایشان بود. از آغاز كار دانشكده علوم تدریس بعضی از درسهای فیزیك را عهده دار بود تا آن كه شاگردانی كه خود تربیت كرده بود به مقام استادی رسیدند و ایشان فقط به تدریس اپتیك پرداختند.

     

  • +اخلاق و روحیات

    استاد مردی خوش رو، فروتن و با وقار بودند. كم سخن می گفتند و بسیار می اندیشیدند. قناعت و صرفه جویی از خصوصیات اخلاق ایشان بود وهرچه دراختیارشان قرار می گرفت به عنوان نعمتی الهی در نظر می گرفتند. واز آن كمال استفاده را می بردند. هیچ گاه از تحصیل علم غافل نشدند و در طول سی وهشت سال پایانی عمر، شبی یك ساعت به فراگیری زبان آلمانی می پرداختند. مطالعه و تحقیق بر روی مطالب گوناگون، محاسبات تئوری بی نهایت بودن ذرات، گوش دادن به اخبار داخلی و رادیوهای خارجی، باغبانی، آهنگری، نجاری و ابداعات علمی و صنعتی از سرگرمی های ایشان بود. به همسروفرزندان خود عشق می ورزیدند و به آنها احترام می گذاردند. با وجود مشغله بسیار، همواره می كوشیدند از هر فرصتی برای تبادل نظروهمنشینی با آنها استفاده نمایند. هرشب دو ساعت را به آموزش مطالب گوناگون و پاسخ گویی به سوالات درسی فرزندانشان و همچنین ساعتی را به آموزش فرزندان همسایگان اختصاص می دادند.

     

  • +خدمات و اقدامات ارزشمند

    آثار و خدمات دكتر حسابی در عمر طولانی و مؤثرشان عبارت از تربیت مستقیم چند هزار مهندس، استاد و دبیر فیزیك، پایه گذاری چند نهاد علمی و فنی، تألیف و انتشار چندین كتاب و مقاله ی علمی. سراسر زندگی دكتر محمود حسابی در جریان آموزش و پرورش كشور بود. او بیش از شصت سال به آموزش فیزیك اشتغال داشت. در سال 1366 در كنگره ی شصت سال فیزیك كه به مناسبت بزرگداشت استاد برپا شد از خدمات ایشان به عنوان پدر فیزیك ایران قدردانی شد. وی همچنین به دریافت بالاترین نشان علمی فرانسه یعنی لژیون دونور مفتخر گردید و  درسال 1990به عنوان «مرد اول علمی جهان» برگزیده شد.

    پدر علم فیزیك ایران، پدر مهندسی نوین ایران، پدر فرهنگستان ایران، پدر علوم نوین ایران از القاب ایشان بود. برخی از اقدامات ارزشمند دکتر حسابی در کشورعبارتند از:
    اولین نقشه برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)
    اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به دربندسر)
    پایه گذاری دارالمعلمین عالی
    پایه گذاری دانشسرای عالی
    ساخت اولین رادیو در کشور
    راه اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور
    راه اندازی اولین مرکز زلزله شناسی کشور
    راه اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور
    راه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران
    محاسبه و تعیین ساعت رسمی ایران
    پایه گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشاد
    شرکت در پایه گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی
    تدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهران
    پایه گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران
    پایه گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهران
    پایه گذاری شورای عالی معارف
    پایه گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران
    پایه گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گام‌های موسیقی ایرانی به روش علمی
    پایه گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهش‌های موسیقی
    پایه گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی
    پایه گذاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
    پایه گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران
    پایه گذاری سازمان انرژی اتمی ایران
    پایه گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران
    پایه گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهواره‌ها در شیراز
    پایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان
    پایه گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران
    ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)
    تدوین اساسنامه و تاسیس موسسه ملی استاندارد
    تدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت
    پایه گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)
    راه اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشور
    ایجاد اولین کارگاه‌های تجربی در علوم کاربردی در ایران
    ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور 

     

  • +پژوهش های فرهنگی

    پژوهش های فرهنگی استاد شامل رساله  راه ما ( 1935 )، كتاب نام های ایرانی (1319) و رساله ای درباره  فیزیك جدید و فلسفه ی ایران باستان است. در زمینه ی زبان، كتاب های وندها و گهواره های فارسی (1368)، فرهنگ حسابی 372 ، رساله ی توانایی زبان فارسی(1350) از آثار ماندنی در فرهنگ فارسی هستند.

    دکتر حسابی در سال 1314 عضو پیوسته ی فرهنگستان ایران شد. علاوه بر این عضو شورای عالی فرهنگ، عضو انجمن اصطلاحات علمی، رئیس پژوهش فضای ایران در هنگام تشكیل آن و رئیس انجمن ژئوفیزیك ایران به هنگام تشكیل آن بود در بسیاری از كنفرانس های علمی شركت داشت و با بسیاری از نامداران جهان علم در ارتباط بود. 

     

  • +فعالیت های سیاسی

    دكتر حسابی علاوه بر فعالیت های علمی و كارهای تحقیقاتی در امور سیاسی و اداری و قانونگذاری كشور نیر مؤثر بود. ایشان عضو هیأتی بود كه از شركت نفت انگلیس خلع ید كرد و نخستین رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شركت ملی نفت ایران شد. در سال 1330 به وزارت فرهنگ ایران در دولت مصدق منصوب شد. پس از آن به مجلس سنا راه یافت و تا سال 1342 در این سمت باقی ماند. او با طرح قرار داد ننگین کنسرسیوم و کاپیتولاسیون و نیز با عضویت دولت ایران در قرارداد سنتو در مجلس مخالفت كرد. در سال 1957 به عنوان سناتور انتخابی تهران وارد مجلس چهارم سنا شد. وی هچنین وزیر آموزش و پرورش کابینه محمد مصدق در سال‌های 1951- 1952 بوده‌ است.

     
  • +نویسندگان مورد علاقه

    پروفسور محمود حسابی به آثار نویسندگان و شعرایی چون: حافظ، سعدی، فردوسی، مولوی، نظامی، باباطاهر، آندره ژید، شكسپیر، شلی، فالكنر، آناتول، فرانس، ولتر، هكسلی، همینگوی، راسل، بودلر، راسین، رامبو، ورلن و... علاقه داشت.

     

  • +ارتباط با بزرگان

    پروفسور اینشتین، برگمان، بلاكت، دیراك، شرودینگر، بور، تلر، بورن، فرمی، فون نویمن، گودال، ویتسكر، برتراند راسل، آندره ژید و استاد مطهری، علامه محمد تقی جعفری، استاد ابوالقاسم حالت، استاد شیخ الملك، كمال الملك و ... ازجمله بزرگانی بودند که استاد با ایشان در ارتباط بود.

     

  • +مراکز تحقیق

    دانشگاه سوربن: تحقیق بر روی سلول های فتوالكتریك 

    دانشگاه تهران: تحقیق بر روی نظریه بی نهایت بودن ذرات و عبور نور از مجاورت ماده 
    دانشگاه شیكاگو امریكا: تحقیق بر روی عبور نور از مجاورت ماده به توصیه پروفسور اینشتین 
    دانشگاه پرینستن امریكا: تحقیق بر روی نظریه بی نهایت بودن ذرات به عنوان تنها دستیار ایرانی پروفسور اینشتین 
    مركز تحقیقات سرن سوییس: تحقیق بر روی نظریه بی نهایت بودن ذرات
     
  • +شاگردان برجسته

    پروفسورحسابی شاگردان برجسته زیادی را تربیت کردند. اما از میان همه آنها می‌توان به دو چهره مشهوراشاره نمود که عبارتند از: دکتر مصطفی چمران و پروفسور منوچهر جمالی.

     

  • +درباره دکتر حسابی، بزرگنمایی شده ؟!

    اغراق‌هایی که در بیان مرتبه علمی دکترحسابی و روابط وی با دانشمندان آن عصر در نشریات و کتاب‌های درسی مطرح شده‌ است اعتراض برخی چهره‌های دانشگاهی را بر انگیخته‌ است. طرح اعطای عنوان مرد علمی سال 1990در رشته فیزیک از سوی مرکز بین المللی زندگی‌نامه‌ها (کمبریج) به محمود حسابی، به دلیل بی‌اعتبار بودن صادرکننده آن خدمات درخشان علمی حسابی را خدشه‌ دار کرد.

    رضا منصوری، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و معاون سابق وزارت علوم، شاید مهم ترین منتقد "غلو در توصیف مقام علمی دکتر محمود حسابی" باشد. او در این زمینه، مقالاتی نوشته و در مجموع معتقد است فرزند دکتر حسابی، ایرج حسابی، با انگیزه های گوناگون، سخنانی را به عنوان "واقعیت زندگی دکتر حسابی" به خورد جامعه ایران می دهد که به هیچ وجه صحت ندارند.
    وی همچنین از بزرگنمایی دکتر حسابی در کتب درسی آموزش و پرورش نیز انتقاد می کند و تحویل دادن "دروغ های علمی" به دانش آموزان ایرانی را نکوهش می کند. 
    رضا منصوری در مصاحبه‌ ای می‌گوید: مرحوم حسابی زمانی مقاله ‌ای می‌فرستد برای مجله‌ ای در پاریس در مورد آنچه در کتب درسی مدارس ما یا برپاکنندگان کتیبه‌ ای در دانشگاه اصفهان، آن را نظریه‌ ای بسیار عمیق و برتر از نظریه‌های انیشتین تلقی کرده‌اند. منصوری ادعا کرد بنابر اسناد تاریخی این مقاله برای داوری به سینج، نسبیت‌ دان معروف، داده می‌شود که داور به دلیل برخی اشتباهات محاسباتی آن مقاله را برای چاپ نمی‌ پذیرد. 
    هادی اکبرزاده رییس انجمن فیزیک ایران نیز گفت: بخشی از مطالبی که در مورد حسابی از جمله همکاری و ارتباط وی با انشتین مطرح می‌شود اغراق‌آمیز و غیر واقعی است. وی همچنین گفت: انجمن فیزیک ایران در سال‌های اخیر همواره با طرح این قبیل مطالب اغراق‌آمیز برخورد کرده و از جمله در دوره قبلی هیات مدیره انجمن طی نامه‌ ای به ریاست دانشگاه اصفهان به درج برخی مطالب غیرواقعی و اغراق‌ آمیز در کتیبه یادبود حسابی اعتراض کرده‌است.
     
  • +بزرگداشت ها

    كنگره 60 ساله فیزیك ایران، 1366ش. بزرگداشت پروفسور حسابی، پدر علم فیزیك ایران 

    نامگذاری تالار استاد دكتر حسابی در سازمان انرژی اتمی با شركت پروفسور عبدالسلام، به پاس بنیان گذاری علم هسته ای و تاسیس رآكتور اتمی در ایران، به وسیله پروفسور حسابی، 1367
    چهارراه و خیابان حسابی در تجریش، توسط شورای نامگذاری، 1320ش
    خیابان حسابی در اراك، توسط شورای نامگذاری، به ابتكار جناب آقای دكتر قریب، 1340
    مدارس مختلف در استان های كشو، به نام پروفسور حسابی، به پاس خدمات فرهنگی استاد، از 1320
    كتابخانه پروفسور حسابی، به ابتكار شهرداری تهران، به پاس خدمات استاد، در منطقه 17، 1371
    اعطای جایزه حسابی، به بهترین پژوهش گر كشور، در علم فیزیك، از 1362
    بلوار استاد حسابی در شهر مقدس مشهد 1378
    بلوار دكتر حسابی در شیراز 1379
    خیابان دكتر حسابی در دماوند 1366
    بلوار پروفسور حسابی در كرج 1374
    خیابان دكتر حسابی در رشت 1377
    بلوار دكتر حسابی در شاهین شهر 1376
    ساختمان دكتر حسابی در دانشگاه اراك 1376
    سالن آزمایشگاه دكتر حسابی در دانشگاه آزاد اراك 1376
    نامگذاری تعدادی از شعبات بانك ها به نام پروفسور حسابی 
    نامگذاری مجتمع آموزشی در بافق یزد و...
     
  • +موزه دکتر حسابی

    اندک زمانی پس از مرگ حسابی در سال 1372، خانه او تبدیل به موزه‌ ای شد که در آن وسایل شخصی، مدارک علمی و تحصیلی، نشان‌ها و تقدیرنامه‌ها و عکس‌های قدیمی و متن نطق‌ها و نوشته‌ها در آن به نمایش گذاشته شده‌ است. این موزه در خیابان تجریش – خیابان مقصودبیک قرار دارد.

     

  • +تالیفات

    نوشته های دكتر حسابی شامل 21 كتاب، رساله و مقاله است. این نوشته ها در سه زمینه ی فیزیك، زبان فارسی و پژوهش های فرهنگی است. در موضوع فیزیك، علاوه بر رساله ی دكتری درباره ی حساسیت سلول های فوتوالكتریك (1927) شش جلد كتاب و شش مقاله منتشر كرده اند که عبارتند از: 

    كتاب فیزیک دوره اول متوسطه 1318

    كتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران 1340

    نگره كاهنربایی 1345

    فیزیک حالت جامد 1348

    دیدگانی كوانتیک 1358

    الكترودینامیک Essaid Interpretation des Ondes de Broylie

    تفسیر امواج دو بر در شش رساله با عنوان A Strain Theory of Matter

    مقاله ای درباره ی پیشنهاد تفسیر قانون جاذبه ی عمومی نیوتون و قانون میدان الكتریكی ماكسول چاپ شده در گزارش ذرات اصلی در دانشگاه كمبریج انگلیس 1946 

    مقاله ای درباره ی ذرات پیوسته Continuous چاپ شده به وسیله ی آكادمی علوم امریكا 1947 

    مقاله ای درباره ی مدل بی نهایت گسترده در نشریه ی فیزیك فرانسه

    رساله ای درباره ی نظریه ذره های بی نهایت گسترده 

     

  • +تئوری معروف دکتر حسابی

    دکتر حسابی یکبار تابستان برای مدت کوتاهی به ایران بازگشت و در خانه ای متعلق به آقای جمارانی تابستان را سپری می کرد و در همین ایام در حین مطالعات به این فکر افتادند که علت وجود خاصیتهای ذرات اصلی باید در این باشد که این ذرات بی نهایت گسترده اند و هر ذره ای در تمام فضا پخش است و نیز هر ذره ای بر ذرات دیگر تاثیر می گذارد. به این ترتیب به فکر آزمایشی افتاد که این نظریه را اثبات و یا نفی کند. او با خود فکر کرد اگر این تئوری صحیح باشد باید چگالی یک ذره مادی به تدریج با فاصله از آن کم شود و نه اینکه یک مرتبه به صفر برسد و نباید ذره مادی شعاع معینی داشته باشد. پس در اینصورت نور اگر از نزدیکی جسمی عبور کند باید منحرف شود. پس از اینکه محاسبات مربوط به قسمت تئوری این نظریه را به پایان رسانید پس از بازگشت به امریکا به راهنمایی پرفسور انیشتین در دانشگاه پرنیستون به تحقیقات در این زمینه پرداخت. پرفسور انیشتین قسمت نظری تئوری را مطالعه کرد و دکتر حسابی را به ادامه کار تشویق کرد. دکتر حسابی به راهنمایی پرفسور انیشتین به تکمیل نظریه پرداخت سپس یک سال دیگر در دانشگاه شیکاگو به کار پرداخت و آزمایشهایی در این زمینه انجام داد. وی با داشتن یک انتر فرومتر دقیق توانست فاصله نوری را در عبور از مجاورت یک میله اندازه بگیرد و چون نتیجه مثبت بود آکادمی علوم آمریکا نظریه دکتر حسابی را به چاپ رسانید. برخی همکاران از نامأنوس بودن و جدید بودن این فکر متعجب شدند و برخی از این نظریه استقبال کردند. 

     
    شرح آزمایشهای انجام شده و نتیجه آن
    در اثبات نظریه دکتر حسابی اگر در آزمایش, نور باریک لیزر از مجاورت یک میله وزین چگال عبور داده شود، سرعت نور کم می شود. در نتیجه پرتو لیزر منحرف میگردد. 

    هرگاه پرتو لیزر بطور مناسبی از میان دو جسم سنگین که در فاصله ای از هم قرار دارند عبور داده شود انحراف آن هنگام عبور از مجاورت جسم اول و سپس از مجاورت جسم دوم به خوبی معلوم میشود و این انحراف قابل عکسبرداری است. این آزمایش گسترده بودن ذره را نشان می دهد. بر طبق این آزمایش انحراف زیاد پرتو لیزر فقط در اثر پراش نبوده بلکه مربوط به جسم است. بر حسب این نظریه هر ذره، مثلاً الکترون, کوارک یا گلویون نقطه شکل نیست بلکه بی نهایت گسترده است و در مرکز آن چگالی بسیار زیاد بوده و هر چه از مرکز فاصله بیشتر شود آن چگالی بتدریج کم می شود. بنابراین یک پرتو نور از یک فضای چگالی عبور کرده و شکست پیدا میکند و انحراف می یابد.

     

    اختلاف تئوری بی نهایت بودن ذرات با تئوریهای قبلی

    در تئوریهای قبلی هر ذره قسمت کوچکی از فضا را در بر دارد یعنی دارای شعاع معینی است و خارج از آن این ذره وجود ندارد ولی در این تئوری ذره تا بی نهایت گسترده است و قسمتی از آن در همه جا وجود دارد. در تئوریهای جاری نیروی بین دو ذره از تبادل ذرات دیگر ناشی می شود و این نیرو مانند توپی در ورزش بین دو بازیکن رد و بدل می شود و این همان ارتباطی است که یبن آنها حاکم است و در تئوریهای جاری تبادل ذرات دیگری این ارتباط میان دو ذره را ایجاد میکند. مثلاً نوترون که بین دو ذره مبادله می شود, اما در تئوری دکتر حسابی ارتباط بین دو ذره همان ارتباط گسترده ایست که درهمه جا بعلت موجودیت آنها در تمام فضا بین آنها وجود دارد.

     

    ارتباط این تئوری با تئوری نسبیت انیشتین

    تئوری انیشتین می گوید: خواص فضا در حضور ماده با خواص آن در نبود ماده فرق دارد، به عبارت ریاضی یعنی در نبود ماده، فضا تخت است ولی در مجاورت ماده فضا انحنا دارد. اگر بگوییم یک ذره در تمام فضا گسترده است در هر نقطه از فضا چگالی ماده وجود دارد و سرعت نور به آن چگالی بستگی دارد به زبان ریاضی به این چگالی می توان انحنای فضا گفت.

     

    ارتباط فلسفی این تئوری با فلسفه وحدت وجود

    در این نگرش همه ذرات جهان بهم مرتبط هستند. زیرا فرض بر این است که هر ذره تا بی نهایت گسترده است و همه ذرات جهان در نقاط مختلف جهان با هم وجود دارند. یعنی در واقع قسمت کوچکی از تمام جهان در هر نقطه ای وجود دارد.

     



ویرایش این مطلب، یا ارسال نظر