شیخ محمد رضا مظفر

 

شیخ محمد رضا مظفر، معروف به علامه مظفر، از علمای شیعی اهل عراق در قرن 14 هجری که به سبب تلاشهای اصلاحگرایانه بسیارش در شیوه تدریس حوزه وی را احیاگر حوزه نجف در قرون اخیر نام نهادند.

 


امتیاز دهی به مطلب:
 

به اشتراک گذاری مطلب:
ارسال به دوستانارسال به دوستان
  • -زندگینامه

    در جنوب شرقى نجف اشرف و در محله "براق"، منزل "آیت الله شیخ محمد رضا مظفر" واقع بود، پنج ماه پس از درگذشت شیخ، در پنجم شعبان سال 1322 ق (1283 ش) آخرین فرزند او دیده به جهان گشود و محمد رضا نامیده شد.
    مادر محمد رضا دختر علامه شیخ عبدالحسین طریحى است و او در دامان آن زن با فضیلت و با سرپرستى برادر بزرگش "شیخ عبدالنبى مظفر" رشد كرد پس از درگذشت "شیخ عبدالنبى" برادر دیگرش "شیخ محمد حسن" سرپرستى او را به عهده گرفت.
    علامه مظفر تلاش خود را برای اصلاح شیوه های تدریس علوم بخصوص حوزوی انجام داد و با تأسیس مراکز مهمی این خواسته خود را جامه عمل پوشاند.
    وی شاگردان بزرگی نیز تربیت نمود و آثار گرانقدری را از خود برجای گذاشت. آیت الله شیخ محمدرضا مظفر در شانزدهم ماه مبارك رمضان سال 1383 ق (1342 ش)، در سن 62 سالگى وفات نمود. پیكر مطهر او با حضور مراجع بزرگ، علما و مردم تشیع شد و در مقبره خانوادگى واقع در جاده كوفه، در كنار مرقد برادرش شیخ محمد حسن مظفر به خاك سپرده شد.

     

  • +نسب و خاندان

    محمد رضا از خاندان علمى و ادبى بنام و معروف شیعى موسوم به آل مظفر برخاسته است. این خاندان از نیمه سده دوازده قمرى در حوزه نجف اشرف شناخته شد و چهره هاى نامدار آن در عرصه هاى متعدد و رشته هاى متنوع علوم اسلامى درخشیدند.

     

  • +مدارج تحصیلی و اساتید

    محمد رضا پس از فراگیرى خواندن و نوشتن، در سیزده سالگى راهى مكتب علوم دینى شد و به آموختن مبانى و اصول ادبیات عرب پرداخت و در این مقطع از استاد شیخ محمد طه حویزى بسیار بهره برد. او سپس با عزمى راسخ دوره سطح فقه و اصول را سپرى كرد و آنگاه در جلسات دروس عالى این دو علم و همچنین حكمت و فلسفه و عرفان كه از سوى اساتید بنام ذیل تدریس مى شد، حاضر گشت:
    شیخ محمد حسن مظفر (شیخ محمد رضا به همراه برادر دیگرش شیخ محمد حسین در درس برادر بزرگشان شركت مى كردند)
    میرزا محمد حسین نایینى
    شیخ آقا ضیاء الدین عراقى
    میرزا عبدالهادى شیرازى
    سید على قاضى طباطبایى
    شیخ محمد حسین اصفهانى
    محمد طه حویزى

    از بین اساتید ایشان شیخ محمد حسین اصفهانى را مى توان از معماران بزرگ علمى شیخ محمد رضا دانست كه در شكل دهى شخصیت او تأثیر بسیارى داشت، بدان حد كه خط مشى اصولى، فقهى و فلسفى او بیشتر متأثر از دیدگاههاى این استاد است احترام و تجلیل فراوان مظفر از مقام شیخ محمد حسین گواه ارتباط تنگاتنگ و علاقه بى حد اوست.

     

    اخذ درجه اجتهاد
    سرانجام پس از تلاش پى گیر، حضور در محفل اساتید فن و امداد پروردگار، شیخ محمد رضا به مقام اجتهاد رسید و حضرات آیات شیخ محمد حسین اصفهانى، شیخ محمد حسن مظفر و سید عبدالهادى شیرازى اجتهاد او را گواهى كردند.
    مظفر در سیر كسب دانش، علاوه بر علوم دینى به فراگیرى دانشهایى چون حساب، هندسه، جبر، هیئت و عروض روى آورد و در 21 سالگى كتابى در علم عروض به رشته تحریر درآورد.

     

  • +تدریس و تربیت شاگردان

    شیخ محمد رضا مظفر در كنار تحصیل، مطالعه و تحقیق، به تدریس معارف حوزه علمیه اشتغال داشت و نخست به تدریس كتاب مكاسب (در فقه) و رسائل (در اصول) پرداخت و آنگاه به تدریس دوره خارج فقه و اصول اهتمام ورزید. او همچنین فلسفه اسلامى را به طالبان این فن آموخت و از آن جمله كتاب اسفار ملاصدرا را در منزل خود تدریس مى كرد.
    استاد مظفر در دوره حیات علمى خود، دانش پژوهان بسیارى را در سایه تربیت و تدریس قرار داد و آنان را با معارف دین آشنا ساخت اسامى برخى از شاگردان وی را - چه در داخل منتدى النشر و دانشكده فقه و چه بیرون از آن - مرور مى كنیم:
    شیخ احمد قبیسى
    شیخ احمد وائلى
    سید جواد شبر
    شیخ جواد قسام
    سید حسین خرسان
    شیخ صالح آل شیخ راضى
    سید عبدالكریم قزوینى
    شیخ عبدالهادى فضلى
    سید عبدالهادى محسن حكیم
    شیخ غلامرضا عرفانیان
    دكتر سید محمد بحر العلوم
    سید محمد تقى طباطبایى تبریزى
     سید محمد جمال هاشمى
    شیخ محمد حسن طریحى
    سید محمد حسن قاضى
    سید محمد صدر
    شیخ محمد على ایروانى
    شیخ محمد على تسخیرى
    شیخ محمد مهدى آصفى
    دكتر محمود بستانى
    دكتر محمود مظفر
    سید مرتضى حكمى
    سید هادى فیاض
     شیخ یونس مظفر
    و..

     

  • +احیاگر حوزه نجف

    با یك نگاه كوتاه به حیات علامه مظفر، مى توان به وجود دو دوره و مقطع فكرى و علمى در زندگى او پى برد:
    دوره اول شامل یادگیرى، مطالعه، تحقیق و تدریس به شكل متداول حوزه، همچون حضور و برپایى بحثها و درسهاى مختلف و نیل به مقام اجتهاد و گام نهادن در مسیر مرجعیت بود.
    دوره دوم عبارت است از فداكردن موقعیت سنتى حوزوى و روى آوردن به تلاش و كوشش در پى اصلاح حوزه با استفاده از شیوه هاى بهینه آموزش، تدریس، تألیف و...
    به اعتراف بسیارى از شخصیتهاى علمى و دینى، اگر آیت الله مظفر سرمایه عمر خود را در پى اصلاح حوزه نمى گذاشت، بى شك یكى از مراجع تقلید مى بود.
    استاد مظفر اوضاع حوزه نجف را از همه جوانب تحت مطالعه درآورد و نواقص آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد ولى با این حال مى دانست كه تنها بررسى مشكل، درد را دوا نمى كند و باید در عمل كوششهاى صادقانه و خالصى را در راه جبران این نواقص و حل این نارساییها صورت داد.
    در سال 1349 ق، هنگام هجوم فرهنگى كتابهاى دشمنان، او به همراه شیخ محمد جواد حجامى، شیخ محمد حسین مظفر، سید على بحرالعلوم، شیخ على ثامر و تعدادى دیگر به منظور تأسیس جمعیتى براى نشر و تألیف تلاش كرده و نشستهاى متعددى را بر پا نمودند و به ابتكار این جمع، علامه شیخ محمد جواد بلاغى به تألیف و تفسیر آلاء الرحمن پرداخت، البته این تمام نتیجه حركت مورد نظر بود.
    برنامه ها و فعالیتهاى اصلاحى علامه نام او را در زمره یكى از احیاگران عصر حاضر، در تاریخ كهن حوزه علمیه نجف اشرف جاودان ساخت، اقدامات اصلاحى آیت الله مظفر به قرار ذیل است:

    جمعیت منتدى النشر
    این نهاد - كه در سال 1353 ق مجوز تأسیس را دریافت كرد - بهترین وسیله براى تحقق اهداف اصلاحى در پى نشر فرهنگ دینى و ایجاد روح اسلامى در مردم و استحكام اخلاق بود.
    آیت الله مظفر و همفكران دیگر او، خطر تهاجم فرهنگى غرب را بهنگام شناخته و به سرعت جوانان را دریافتند و براى در امان ساختن آنان از شبیخون دشمن، ایشان را در زیر چتر اندیشه هاى اسلامى جاى دادند و مراكز عالى آموزشى را تأسیس كردند
    در ماده 4 اساسنامه جمعیت چنین آمده است :
    اهداف منتدى النشر عبارت است از عمومیت دادن فرهنگ اسلامى و علمى، و اصلاح اجتماعى به وسیله نشر، تألیف، آموزش وبا استفاده از شیوه هاى مشروع
    محمد رضا مظفر ریاست این جمعیت را به عهده داشت و حمایت آیت الله العظمى سید ابوالحسن اصفهانى از این نهاد نوپا بسیار راهگشا بود.

    تأسیس دانشكده
    آیت الله مظفر در سال 1355 ق به دنبال تحقق اهداف جمعیت منتدى النشر، یك مدرسه عالى علوم دینى و به عبارتى دانشكده اجتهاد را تأسیس كرد و در دوره اول چهار ماده درسى همچون فقه استدلالى، تفسیر، علم اصول و فلسفه به دانش پژوهان ارائه مى شد علامه شیخ محمد جواد بلاغى، شیخ عبدالحسین دشتى و شیخ عبدالحسین حلى از اساتید این دانشكده بودند.

    مدارس منتدى النشر
    تأسیس مدارس "منتدى النشر" گام بعدى استاد مظفر بود كه با استقبال بزرگان حوزه نجف و خاندانهاى مشهور این شهر مواجه شد و این اقبال عمومى در توسعه اش كار گشا بود. در این مدارس، در طول چند دهه، مقاطع تحصیلى ابتدایى، متوسطه (ثانویه) و پیش دانشگاهى (اعدادیه) دایر بود و در مجموع دروس جدید با گرایش ترویج فرهنگ دینى آموزش داده مى شد.

    دانشكده فقه
    آیت الله مظفر در سال 1376 ق دانشكده فقه را در نجف اشرف تأسیس كرد و وزارت فرهنگ عراق در سال 1377 آن را به رسمیت شناخت. مواد درسى این دانشكده عبارت بودند از:
    فقه امامیه، فقه تطبیقى، اصول فقه، تفسیر و اصول و مبانى تفسیر، حدیث و اصول حدیث (درایه)، علوم بیتى و روان شناسى، ادبیات و تاریخ ادبیات، جامعه شناسى، تاریخ اسلام، فلسفه اسلامى، فلسفه جدید، منطق، تاریخ جدید، اصول تدریس، نحو، صرف و یك زبان بیگانه.
    شیخ محمد رضا خود در دانشكده به تدریس فلسفه اسلامى مى پرداخت و مجلات كتاب اصول الفقه را آماده مى كرد تا در دانشكده فقه تدریس شود او همچنین به سرپرستى دانشكده و نظارت بر كارهاى تألیفى آن مى پرداخت وى زندگى خود را بطور كامل در اختیار این مركز علمى گذارد و به شجره جان و روان آن را مستحكم و پایدار كرد و همه تواناییها و امكاناتش را در این دانشكده بذل نمود.

    تدوین كتابهاى درسى
    در قرن اخیر جمعى از اندیشوران حوزه، تغییر برخى متون درسى و كوتاه كردن طول مدت آموزش را به منظور دستیابى سریع به اهداف متعالى پیشنهاد كرده اند و برخى از مصلحان نیز تحدید بناى علمى و تدوین كتابهاى روز آمد را - با توجه به حفظ عمق و اصالت مطالب آنها - وجهه نظر خود قرار داده اند كه این تغییر و جایگزینى همواره با مقاومت برخى دیگر مواجه بوده است.
    آیت الله مظفر در میان دو دوره سطح و خارج، دوره نخست را به دلیل نقص در موارد درسى و سبك تحصیل و تدریس - نیازمند اصلاح مى دانست و از این رو در پى تأسیس منتدى النشر و دانشكده فقه، تنظیم وضعیت آموزشى و افزودن متون آموزشى جدید را هدف كار خویش قرار داد تدوین كتابهاى المنطق، اصول الفقه و عقاید الامامیه یك نوسازى در نگارش كتابهاى درسى به شمار مى آید كه هم اكنون دو كتاب نخست از متون درسى حوزه هاى علمیه بخصوص حوزه مقدس قم مى باشد.

    ترمیم امر تبلیغ
    استاد مظفر، خطابه و تبلیغ متداول در نجف را در شأن آن حوزه كهن نمى دانست، زیرا امروزه هیچ خطیبى بدون آگاهى از افكار زمان و مسائل و موضوعات علوم جدید از یك طرف و احاطه كامل به تعالیم و معارف اسلامى از فقه و تفسیر و حدیث و تاریخ از سوى دیگر نمى تواند رسالت اسلامى خود را در سطح عالى و وسیع انجام دهد او خطابه حسینى را یكى از مهم ترین وسائل تبلیغ مى شناخت و وضع موجود حوزه را رسا نمى دانست و افتتاح مؤسسه و مدرسه اى براى تربیت خطیب را یگانه راه نجات از آن نارسایى تلقى مى كرد.
    گشودن دانشكده وعظ و ارشاد از آرزوهاى شیخ بود در سال 1363 ق مجموعه اى به ریاست خطیب برجسته عراق شیخ محمد على قسام و با نظارت آیت الله مظفر تشكیل شد و كار آزمایشى خویش را - قبل از افتتاح رسمى دانشكده - با برپایى یك كلاس آغاز كرد و درسهایى چون فقه، علوم عربى، اصول دین و اصول حدیث (علم درایه) در آن تدریس مى شد. مدت كوتاهى از عمر آن نگذشته بود كه حملات پیاپى بر آن وارد آمد و اتهامات ناروایى بر آن زده شد، در حالى كه این مؤسسه با اهدافى عالى و انگیزه اى مخلصانه تأسیس شده بود هدفى جز زدودن پیرایه ها نداشت؛ اما مصلحان همیشه در معرض اتهام اند و ناآگاهان سدى در مقابل اندیشه هاى آنها هستند.

     

  • +آثار و تألیفات

    آیت الله محمد رضا مظفر یكى از نویسندگان چیره دست و نامدار معاصر است كه زیبایى تعبیر، رسایى متن، حسن انسجام و بیان جذاب همراه با استحكام مطالب و دقت نظر در نوشته هایش هویداست این امتیاز مرهون تلاشهاى دوران جوانى او در آشنا شدن با متون ادبى و ادبیات معاصر و ممارست بر روز آمد كردن تألیفاتش مى باشد بدان حد كه آثار هم آمیخته دانش و ادبیات وى، عقل را اشباع مى سازد و عاطفه را آرامش مى بخشد.
    ساده نویسى در مطالب علمى از هنرهاى ادبى اوست و آن بر بال قلم نشسته، شیفتگان علم را به آسمانهاى فلسفه و منطق و اصول و كلام پرواز مى داد و دانشهاى دقیق را به شیوه اى روان به ایشان عرضه مى كرد و بر خلاف دیگران كه به شیوه سنتى انس داشتند، او مرحله جدید تدوین آثار اسلامى، با بهره گیرى از اسلوب نثر فنى جدید را به حوزه ارائه داد.
    نوشته هاى ارزنده او عبارتند از:
    اصول الفقه
    عقاید الامامیه
    المنطق
    احلام الیقظه
    تاریخ الاسلام
    تتمه احلام الیقظه
    حاشیة المكاسب
    حریة الانسان و ارتباطها بقضاء الله
    دیوان شعر
    رسالة عملیة فى ضوء المنهج الحدیث
    الزعیم الموهوب السید ابوالحسن اصفهانى
    السقیفة
    شرح حال صدرالدین شیرازى (ملا صدرا)
    شرح حال شیخ محمد حسن نجفى (صاحب جواهر)
    شرح حال شیخ حسین اصفهانى
    شرح حال مولا محمد مهدى نراقى
    شیخ الطوسى مؤسس جامعة النجف
    على هامش السقیفة
    فلسفة ابن سینا
    الفلسفة الاسلامیة
    فلسفة الامام على(علیه السلام)
    فلسفة الكندى
    المثل الافلاطونیة عند ابن سینا
    مجموعه اشعار (در كتاب شعراء الغرى)
    مجموعه اى از رسائل در علم كلام
    مذاكرات الشیخ
    النجف بعد نصف قرن

    از آیت الله مظفر مقالات متعددى - با نام صریح یا مستعار - در مجله هایى چون العرفان در صیدا، الدلیل، الهاتف و النجف در نجف، الكحلاء در عماره، المرشد العربى در لاذقیه، الفكر در بغداد و الرسالة در مصر به چاپ رسید. ایشان همچنین مقدمه هایى بر آثار مكتوب دیگران نوشته اند.

     

  • +مروری بر برخی آثار

    دیوان اشعار علامه
    استاد مظفر از جوانى به شعر روى آورد و جرقه هاى آغازین آن نزد شیخ محمد طه حویزى افروخته شد و در پرتو راهنماییهاى استاد به سرودن شعر پرداخت و بخوبى از عهده ظرافتها و نكات دقیق آن برآمد هر كس به سروده هاى او نظرى بنماید در آن فنون شعرى لطیف و ظریفى مى یابد و به افقهاى ادبى نوى برخورد مى كند.
    در دیوان شعر ایشان، حدود پنج هزار بیت وجود دارد و برخى از سروده هاى استاد در بعضى از كتابهاى فاخر موجود است.

    اصول الفقه
    این اثر زیبا به حقیقت نوعى نوسازى در نگارش كتابهاى درسى دوره سطح محسوب مى شود و مؤلف فرزانه، آن را به منظور تدریس در دانشكده فقه نجف نوشته است نو آورى علمى، اتقان و عمق مطالب، اصول فقه را اثرى جاودان و ماندنى ساخته و استاد به منظور رفع خلاء موجود بین دو كتاب معالم و كفایه و با تاسى از ابتكار استاد خویش شیخ محمد حسین اصفهانى - در دسته بندى مباحث - آن را تنظیم كرده است.

    عقاید الامامیه  
    این كتاب، مجموعه اى از عقاید اسلامى بر اساس روش اهل بیت علیهم السلام مى باشد كه به صورتى فشرده و رسا تنظیم شده است، اثرى كه از هرگونه پیچیدگى هاى رایج كتب كلامى عارى بوده و براى همگان در خور فهم است استاد پیشتر این مطالب را در سال 1363 ق در دانشكده دینى منتدى ارائه كرده بود و سپس آن را بدین نام و همچنین به نام عقاید الشیعه به چاپ رساند و هدف عالى او از نگارش آن تقریب بین مذاهب اسلامى بود.

    المنطق
    این اثر مجموعه درسهاى ارائه شده ایشان از سال 1357 ق در دانشكده منتدى النشر مى باشد و به عنوان متن مهم درسى جایگاهى ویژه را به خود اختصاص داده است.
     

  • +فعالیتها و بینش سیاسی

    آیت الله مظفر زندگى اش را تنها به فعالیتهاى فرهنگى و علمى حوزه محدود نساخت، بلكه اندیشه نافذش، مسائل و موضوعات اجتماعى و سیاسى جامعه و امت اسلامى را در نوردید و هر پدیده مهم را به دقت دنبال مى كرد بحرانها و مشكلات تحمیل شده بر مسلمانان، او را بیشتر تحت تأثیر قرار مى داد و استاد را به تلاش وا مى داشت.
    فشارهاى روزافزون فرانسویان بر مردم الجزایر و نامردمیهاى صهیونیستها نسبت به مردم فلسطین، حوادث ناگوارى است كه از دید نافذ او پنهان نبود و آن فقیه فرزانه را در رنج فرو مى برد و گاهى در برخى از نشریات مقالات مفیدى مى نگاشت وى همچنین در جنگ بین مصر و اسرائیل در سال 1956 م تلگرافى خطاب به شیخ الازهر فرستاد و همدردى خود را با ملت مصر اعلام داشت.
    آن استاد، صهیونیسم را خطر بزرگى براى جامعه اسلامى مى دانست و اصولا انحراف سردمداران كشورهاى اسلامى از حق و مسامحه ایشان با دیوسیرتان غرب را عامل بدبختى مسلمانان و ریشه رشد صهیونیستها مى دانست.
    آیت الله مظفر با همكارى گروهى از اندیشمندان مسؤولیت شناس، براى مقابله با افكار الحادى، جماعة العلماء را در نجف اشرف پى نهاد تا این نهاد برخاسته از حوزه مبارزه با بى دینى و تهاجم فرهنگى دشمنان را پى گیرد و جلوگیرى از گسترش افكار كمونیسم را رهبرى كند بیانیه هاى منتشره این گروه، گواه بینش و بلند نظرى مؤسسان آن است.
    در پى مخالفت امام خمینى (ره) و دیگر مراجع بزرگ ایران با فعالیتهاى ضد اسلامى شاه ایران، علماى نجف همچون آیت الله مظفر با ایشان همصدا شده، از حركت انقلابى روحانیون حوزه علمیه قم حمایت و پشتیبانى كردند و ضمن صدور چندین اطلاعیه، مخالفت خود را با تصویب لایحه انجمنهاى ایالتى و ولایتى اظهار داشته و انزجار خود را از اقدام ظالمانه رژیم پهلوى در فاجعه خونبار مدرسه فیضیه اعلام كردند.

     

  • +وفات

    آیت الله شیخ محمدرضا مظفر در شانزدهم ماه مبارك رمضان سال 1383 ق (1342 ش)، در سن 62 سالگى وفات نمود. پیكر مطهر او با حضور مراجع بزرگ، علما و مردم تشیع شد و در مقبره خانوادگى واقع در جاده كوفه، در كنار مرقد برادرش شیخ محمد حسن مظفر به خاك سپرده شد.

     



ویرایش این مطلب، یا ارسال نظر