جواهر لعل نهرو

 

جواهر لعل نهرو، اولین نخست وزیر هند بعد از پیروزی جنبش استقلال طلبی این کشور و از پایه گذاران "جنبش غیر متعهد ها" که به عنوان معمار دموکراسی آسیا شناخته شد.

 


امتیاز دهی به مطلب:
 

به اشتراک گذاری مطلب:
ارسال به دوستانارسال به دوستان
  • -زندگینامه

    جواهر لعل نهرو، در تاریخ 14 نوامبر سال 1889 در"الله آباد" هند به دنیا آمد. نهرو پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در "هندوستان" جهت تحصیل علم حقوق به "انگلستان" رفت و در سن 23 سالگی  با اخذ پروانه وکالت به "هند" بازگشت. مشاهده فقر و زندگی فلاکت بار مردم و تحمیل فشارهای سیاسی انگلیس و آشنایی با اندیشه های سیاسی "مهاتما گاندی"، باعث شکل گیری زندگی سیاسی وی شد.

    او به تدریج از بزرگترین رهبران نهضت استقلال طلبی هند شد و به دلیل مبارزات ضد استعماری اش بارها از سوی دولت انگلیس دستگیر و به حبس محکوم شد. او حدود سیزده سال از زندگی اش را در زندان سپری کرد. نگارش چندین عنوان کتاب محصول سالهای زندگی او در زندان است. او در سال 1929 به ریاست حزب کنگره ملی که نیرومند ترین جمعیت سیاسی هند به شمار می آمد، انتخاب شد و سرانجام با پیروزی نهضت آزادی مردم در سال 1946 به عنوان اولین نخست وزیر هندوستان انتخاب شد. در طول دوران نخست وزیری اش اقدامات گسترده ای در جهت برگزاری صلح و آزادی در روابط بین الملل و برقراری عدالت اجتماعی در ساختار جامعه هند انجام داد. او در 27 آوریل سال 1964 و در سن 75 سالگی در حالی که هنوز نخست وزیر بود در اثر حمله قلبی در گذشت.

     

  • +خانواده

    جواهر لعل نهرو در خانواده ای از اشراف "برهمن" هند متولد شد. نیاکان جواهر لعل نهرو از برهمنانی بودند که دویست و پنجاه سال پیش در "کشمیر" زندگی می کردند. آنها در زمان آخرین پادشاهان مغول هند، به "دهلی" و سپس به "الله آباد" نقل مکان کردند. پدر جواهر لعل نهرو "موتیلال نهرو" و مادرش "سواروپ رانی" نام داشت. "موتیلال نهرو" که خود، وکیل و رهبری سیاسی بود، در "الله‌آباد"، مردی ثروتمند به شمار می ‌رفت. مردم گاه جواهر لعل نهرو را به دلیل دارابودن خانواده ای اشرافی "پاندیت" خطاب می کردند. کاربرد این عنوان نشانگر برهمن و ممتاز بودن خاندان او بود. نهرو تنها فرزند پسر خانواده بود، او دو خواهر نیز داشت که هر دو از او جوان تر بودند.

     

  • +ازدواج

    جواهر لعل نهرو در تاریخ 8 فوریه سال 1916 (18 بهمن 1294) با "کمالا نهرو" ازدواج کرد. "کمالا" از یک خانواده بازرگان مشهور کشمیری ساکن در "دهلی" بود. او نویسنده کتاب معروف " تاریخ لعل و نهرو" است. "کمالا" نیز از پیشوایان نهضت آزادی هند بود و در تمام سالهای مبارزاتی مردم هند در کنار نهرو به مبارزه علیه استعمار پرداخت و بارها به زندان رفت. "ایندیرا گاندی" تنها فرزند جواهر لعل نهرو در سال 1966 با حمایت "کنگره ملی" به عنوان نخست وزیر انتخاب شد.

     

  • +تحصیلات

    پدر جواهر لعل نهرو از شهرت و تمکن مالی خوبی برخوردار بود. از همین رو نهرو توانست علی رغم شیوع فقر در آن زمان، تحصیلات ابتدایی خود را در بهترین مدارس هند سپری کند. او در نوجوانی برای ادامه تحصیل به انگلستان رفت و در کالج "هارو"، کالج "ترینیتی آکسفورد" و "ایننر تمپل" مشغول تحصیل شد. او در رشته حقوق دانشگاه "کمبریج" تحصیلات خود را ادامه داد و با کسب امتیازهای درخشان موفق به اخذ پایان نامه در این رشته شد. او پس از فراغت از تحصیل، هنگامی که 23 ساله بود، به هند بازگشت.

     

  • +مبارزات سیاسی

    جواهر لعل نهرو بعد از فراغت از تحصیل هند بازگشت. او در ابتدا به دلیل سالهای متوالی تحصیل در کالج های انگلستان و مخالفت های پدرش با نگرش های سیاسی "مهاتما گاندی" گرایش چندانی به مبارزه علیه استعمار انگلستان نداشت. به تدریج اندیشه های ضد استعماری "گاندی" بر نگرش سیاسی او تاثیر گذاشت. مبارزات گاندی بر پایه تفکر اصل عدم خشونت بود. علاقه نهرو به این تفکر گاندی و شیوه مبارزاتی اش باعث نزدیکی او به گاندی و پیوستن به مبارزه علیه استعمار انگلیس شد.

    نهرو بعد از مشاهده واقعه کشتار مردم معترض، نسبت به دشواری های اقتصادی و سیاسی، در روز 13 اوریل 1919 بر علیه استعمارگران بریتانیایی در شهر "آمریتسار" در ایالت "پنجاب" برای مبارزه مصمم شد. در این واقعه مردم بصورت مسالمت آمیز دست به تظاهرات زدند که توسط استعمارگران بریتانیایی سرکوب شدند. بعد از این واقعه، گاندی  فرمان "نافرمانی مدنی" را جهت استمرار جنبش استقلال طلبی منتشر کرد. در این زمان نهرو در راس مبارزه و یکی از بزرگترین رهبران این جنبش محسوب می شد. او از گاندی فرمان می گرفت و اجرا می کرد. نهرو به تدریج توانست در کنار گاندی، "شورش مقاومت منفی" را در بین مردم ایجاد کند.

    او طی سالهای دهه 30 به اتهام فعالیتهای سیاسی و مخالفت با تسلط بریتانیا بر هندوستان و دولت "کرارا" به زندان افتاد. نهرو همچنین در طول جنگ جهانی دوم به دلیل مخالفت در همکاری و کمک هندوستان در جنگ انگلستان علیه "قوای محور" (اتحاد آلمان نازی، ایتالیا و ژاپن قبل از جنگ جهانی دوم) و به این بهانه که هندوستان بلافاصله بعد از جنگ باید به استقلال خود دست یابد، به زندان افتاد.

    در خاتمه جنگ، نهرو در گفتگوهای مربوط به تقسیم نیم قاره هندوستان و تأسیس دو کشور مستقل هند و پاکستان و همچنین در 1951، به عنوان یکی از قدرتمندترین حامیان سازمان ملل در جریان "بحران کمره" شرکت کرد.

     

  • +ریاست حزب کنگره ملی

    در سال 1929 هندی ها به سبب احترامی که برای نهرو قائل بودند وی را به ریاست "حزب کنگره ملی" برگزیدند. "حزب کنگره ملی" در سال 1885 میلادی برای هماهنگ ساختن مردم هند با حاکمان انگلیسی و کنترل اعتراضات بوجود آمد. با گذشت زمان، حزب کنگره به عنوان مرکزی برای تجمع استقلال طلبان و مبارزان علیه استعمارانگلیس شد.

    نهرو در سن چهل سالگی به ریاست رسید و تا آن زمان به جز در مورد "مولانا ابوالکلام آزاد" (اولین وزیر فرهنگ هند بعد از استقلال) سابقه نداشت که کسی به این سن به ریاست کنگره برگزیده شود. رئیس کنگره معمولا برای یک سال انتخاب می شد اما نهرو دو سال پشت هم به این مقام رسید.

     

  • +دوران نخست وزیری

    با گسترش مبارزات استقلال طلبی مردم هند، انگلیسی ها در سال 1946 ناچار شدند یک حکومت مستقل موقت در هند تشکیل دهند. مقام نخست وزیری و وزارت خارجه این دولت موقت به نهرو واگذار شد. هند در سال 1947 در سایه استمرار سیاست "مبارزه منفی مهاتما گاندی"، به استقلال رسید و حکومت بریتانیا قدرت حکومت را رسما به هندی ها واگذار کرد. جواهر لعل نهرو پس از استقلال هند در سال 1947 و تا زمان وفاتش در سال 1964، به مدت 17 سال نخست وزیر هند بود.

    او پس از نخست وزیری با کمک افرادی چون "سردار پاتل" و "دکتر آمبدکار" توانست قوانین جدیدی را برای ساختاردهی مجدد به جامعه هند به تصویب برساند که مهمترین آنها، لغو "نظام کاست" بود. "نظام کاست"؛ نوعی نظام اجتماعی است که رفتار و اعمال افراد بر اساس رتبه بندی اجتماعی آنها تعریف می شود. 

     

  • +اقدامات نهرو در دوران نخست وزیری

    هند بعداز پیروزی نهضت آزادی در سال 1947 دارای حکومت دموکراسی شد. جواهر لعل نهرو اولین نخست وزیر رسمی هند بعد از به استقلال رسیدن این کشوراست.

     

    تدوین قانون اساسی جدید

    از مهم ترین اقداماتی که وی در دوران نخست وزیری اش انجام داد تدوین قانون اساسی جدید بود. براساس این قانون، هند کشوری فدرال است که در آن رئیس جمهور، مقامی تشریفاتی دارد و سمبل وحدت است. دولت نهرو و هم فکرانش، دولت هایی سکولار و طرفدار بردباری و آزادی های مذهبی بودند که نخست وزیر، در این دولتها، مقامی است که دارای اختیارات تام اجرایی است. خانواده نهرو و "گاندی" که سه نخست وزیر هند از این دو خانواده بوده اند سیاست بی طرفی بین شرق و غرب را مدّ نظر قرار دادند و توانستند هندوستان را با وجود مشکلات فراوان و تنوع بی نظیر ادیان و مذاهب و ملیت ها به کشوری متحد، نیرومند و مؤثر در معادلات سیاسی جهان تبدیل نمایند.

     

    تغییر نظام خانخانی به نظام جمهوری

    با تشکیل دولت نهرو درسال 1947 سیستم "خانخانی" و "مهاراجه ‌ها"، جای خود را به نظام جمهوری داد. نهرو گونه‌ ای از سوسیالیسم را با دموکراسی درامیخت و به مبارزه با فقر درهند پرداخت.

     

    تقویت بخش دولتی

    نهرو از فرهیخته ‌ترین رهبران سیاسی هند بود که بنیان اجتماعی- اقتصادی و سیاسی - مدیریتی را در هند پدید آورد. نهرو جهت تقویت بخش دولتی، سازمان هایی ایجاد کرد که آزادی عملشان تحت کنترل دولت بود. سازمان های جناح راست و سازمان آماری کشور از جمله این سازمان ها بودند.

    نهرو در زمینه تعریف سیاست‌ها، نیز نقش تاثیرگذاری داشت. او برای اولین بار مفاهیم "بخش دولتی" و "سیاست‌های علمی" را ارائه داد. تحت نظارت نهرو، بخش دولتی در اقتصاد هندی، به اوج قدرت رسید.

    نهرو در زمینه تقویت بخش دولتی معتقد بود: «جامعه سود جو که اساس سرمایه داری است، دیگر با مقتضیات زمان حاضر، سازگار نیست. این بدان معنا نیست که نباید محرّک و مشوّقی هم وجود داشته باشد؛ منتها محرّک ها ممکن است منحصراً سود مالی و مادی نباشند. مؤسسات خصوصی به معنی استثمار و بهره کشی از محرّک های سودجویانه است که ممکن است مورد علاقه افراد باشد؛ اما برای تمامی یک جامعه نمی تواند مفید باشد.»

     

  • +ریاست کمیته برنامه ریزی ملی

    نهرو، با ایجاد کمیته برنامه ریزی در سال 1951، آغازگر تفکر برنامه ‌ریزی درهند بود. وظیفه این کمیسیون بررسی و برآورد نیاز کشور به سرمایه مادی و منابع انسانی به منظور تهیه برنامه ‌ای برای استفاده متوازن و کارآمدتر از آنها تعیین ‌شد. از شروع کار کمیسیون برنامه‌ ریزی، ریاست آن برعهده نخست وزیر، مهم ‌ترین فرد سیاسی- اجرایی هندوستان بود.

     

    معمار اصلی برنامه ریزی اقتصادی در هند

    در دولت جواهر لعل نهرو، برنامه‌های توسعه اقتصادی هندوستان در قالب 10 برنامه پنج ساله تهیه و به اجرا گذاشته شد. اجرای این سلسله برنامه ‌ریزی های اجتماعی- اقتصادی، که به وسیله نهرو آغاز شد، موجب غلبه بر عقب‌ افتادگی اقتصادی و انفجار جمعیت شد و زیربنایی برای ایجاد یک جامعه سوسیالیستی فراهم آورد. از این رو نهرو را معمار اصلی برنامه ریزی اقتصادی هندوستان می دانند. 

     

  • +سیاست خارجی دولت نهرو

    نهرو در سیاست خارجی راهی میان بلوکهای شرق و غرب را در پیش گرفت، به طوری که توانست در بسیاری از تنشها و برخوردهای بین‌المللی مانند جنگ کره، مسئله‌ هلند و اندونزی، مسئله‌ تونس، مشکل چین، جنگ الجزایر و فرانسه، بحران کانال سوئز و خیزش در مجارستان، نقش میانجی ایفا کند. اتخاذ سیاست همزیستی مسالمت ‌آمیز و عدم خشونت، از وی چنان شخصیتی ساخت که پیشنهادهایش، در بحبوحه‌ جنگ سرد مورد توجه مجامع بین المللی قرار گرفت.

    اما سیاست و کشورداری نهرو پیوسته با موفقیت همراه نبود. با حمله‌ چین به سرزمین "لّداخ" یا تبت کوچک در هند، نهرو نیز مجبور به ترک سیاست عدم خشونت شد و دستور پاسخ نظامی به حمله‌ های چین را داد. 

     

  • +پایه گذاری جنبش عدم تعهد

    اصطلاح "عدم ‌تعهد" نخستین ‌بار توسط جواهر لعل نهرو، طی نطقی در 28 آوریل 1954 در "کلمبو" (بزرگترین شهر سریلانکا) مطرح شد. او همراه با "احمد سوکارنو" ، "مارشال تیتو" و "جمال عبدالناصر"، "قوام نکرومه " از پایه گذاران جنبش عدم تعهد به شمار می رود. این افراد در سال 1955 در شهر "باندونگ" اندونزی گردهم آمدند و در قالب "اعلامیه باندونگ" ساز و کار بنای ساختار سیاسی بین‌المللی جدیدی تحت عنوان "جنبش عدم تعهد" را بنیان نهادند. این اقدام مهم در شرایطی شکل گرفت که بلوک ‌بندی جهان به شرق و غرب با رهبری ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی در حال نهادینه شدن بود. در حقیقت، بنیانگذاران جنبش با توجه به شخصیت و سابقه انقلابی ‌شان خارج از اراده دو ابرقدرت به دنبال شکل ‌دهی قطب و بلوک سومی بودند که کشورهای در حال توسعه را در بر بگیرد. 

     

  • +معمار دموکراسی آسیا

    نهرو برای فرد انسان و شخصیّت و حیثیّت انسانی و جامعه بشری، احترامی فوق العاده قائل بود و به همین جهت در عین علاقمندی به سوسیالیسم، به دموکراسی نیز پایبند بود و هند را به صورت بزرگترین و پر جمعیّت ترین دموکراسی جهان درآورد. به طوری که او را "معمار دموکراسی در آسیا" لقب دادند.

     

  • +آثار و تألیفات

    نهرو در طول زندگی مبارزاتی اش بارها به زندان رفت. او برخلاف " گاندی"، از زندان متنفر بود ولی با این همه از فرصت زندان برای مطالعه ونگارش کتاب استفاده کرد. از مشهورترین آثار او عبارتند از:

    نگاهی به تاریخ جهان

    اندی‍شه‌های‌ نهرو (م‍صاحبه‌های‌ ن‍هرو با چ‍ستربولس‌، تیبورمند و ک‍اران‍ج‍ی‍ا ن‍ه‍رو)

    م‍ی‍ع‍اد ب‍ا س‍رن‍وش‍ت‌

    رواب‍ط ه‍ن‍د و ای‍ران‌ و چ‍ن‍د اث‍ر دی‍گ‍ر

    زن‍دگ‍ی‌ م‍ن ‌( ات‍وب‍ی‍وگ‍راف‍ی)

    ک‍ش‍ف‌ ه‍ن‍د

    ه‍ن‍د ام‍روز و ف‍ردا

     

  • +سفارش مقام معظم رهبری به مطالعه کتاب "نگاهی به تاریخ جهان"

    مروری بر کتاب "نگاهی به تاریخ جهان"

    کتاب "نگاهی بر تاریخ جهان" از مشهور ترین آثار نهرو می باشد. اودر این کتاب ، یک دوره از تاریخ جهان را در زندان (اکتبر 1930 تا اوت 1933) به زبانی ساده و در قالب نامه هایی برای دخترده ساله اش "ایندیرا" نوشت. "ویجا یا لکشمی پاندیت "،خواهر نهرو، در بیرون از زندان این نامه ها را دریافت و آن ها را به صورت مجموعه ای تنظیم و باعنوان "نگاهی به تاریخ جهان" در دوجلد منتشر کرد. استقبال از این کتاب به حدی بود که این کتاب در سال 1938 نایاب شد. با گذشت سالها هم چنان این کتاب به عنوان یکی از کتاب های خوب تاریخ مرجع استفاده است.

    نهرو در ابتدای این کتاب می نویسد: «روش برخورد من با حوادث، مثل کار یک تاریخ ‌نویس نیست. اصولا من ادعای تاریخ‌ نویسی ندارم. آنچه در این نامه‌ها هست مخلوط ناموزونی است از نوشته‌های ابتدایی برای جوانان با بحث و گفتگویی از منظر بزرگسالان.»

     

    سفارش مقام معظم رهبری

    حضرت آیت الله خامنه‌ای در توصیه به مطالعه کتاب "نگاهی به تاریخ جهان" فرمودند: «این کتاب جواهر لعل نهرو "نگاهى به تاریخ جهان" را بخوانید؛ در بخشى که دخالت و نفوذ انگلیس‌ها در هند را بیان می کند، تصویر می کند، تشریح می کند. او آدمى است هم امین، هم مطّلع. می‌گوید صنعتى که در هند بود، علمى که در هند بود، از اروپا و انگلیس و غرب کمتر نبود و بیشتر بود. انگلیسی ‌ها وقتى وارد هند شدند، یکى از برنامه‌ هایشان این بود که جلو گسترش صنعت بومى را بگیرند. خوب، بعد کار هند به آنجا می‌ رسد که ده‌ها میلیون آن وقت ‌ها، صد ها میلیون در دوره‌ هاى بعد، فقیر و گدا و خیابان خواب و گرسنه به معناى واقعى داشته باشد.»

     

  • +دیدگاه ها و اظهارات

    تمدن ایرانی - اسلامی از دیدگاه جواهر لعل نهرو

    نهرو، اسلام را تمدنی جوان می نامد که با ورود به هر کشور، تمدن آن کشور را در خود هضم می کند. او در کتاب مشهور "نگاهی به تاریخ جهان" چنین می نویسد: «ارتش عرب در حالی که به سوی آسیای مرکزی و شمال آفریقا پیش می رفت و گسترش می یافت نه فقط مذهب تازه را با خود همراه می برد، بلکه یک تمدن جوان و در حال رشد را نیز با خود داشت. "سوریه"، "بین النهرین" و "مصر"، همه در فرهنگ عربی جذب شدند و تحلیل رفتند. ایران نیز به همین قرار مسخر اعراب گردید، اما عرب ها نتوانستند مردم ایران را به خود شبیه سازند و مانند سوریه یا مصر در خود تحلیل برند.»

    نهرو پذیرش تفکر شیعی از سوی تمدن ایران را از دیگر ویژگی های تمدن ایرانی می داند. او با اشاره به خدمات متقابل ایران و اسلام در بعد هنری چنین می نویسد: «هر چند ایران شبیه اعراب نشد و در ملیت عربی تحلیل نرفت، تمدن عرب تاثیری فوق العاده در آن داشت و اسلام در ایران هم مانند هند حیاتی تازه برای فعالیت های هنری ایجاد کرد و هنر عربی هم تحت نفوذ و تاثیر ایرانی واقع شد.»

     

    دیدگاه جواهر لعل نهرو در خصوص مذهب

    جواهر لعل نهرو در جلد دوم – صفحه 601 کتاب "زندگی من" در مورد مذهب اینگونه می نویسد: «هند پیش از هر چیز کشوری مذهبی به نظر می رسید. هندوها، مسلمانان، سیک ها [دین یکتاپرست در هند]، و پیروان سایر مذاهب همه از اعتقادات مذهبی خود مغرورند و در حالی که متقابلا بر سر یکدیگر می کوبند خود را در راه آنچه به نظرشان تنها حقیقت مطلق است فدا می کنند. مجموعه آنچه به عنوان مذهب موجود است و رواج دارد چه در هند و چه در جاهای دیگر همیشه مرا بیزار و منزجر ساخته است و همواره آنرا محکوم شمرده ام و خواسته ام همه آنها را جارو کنم و دور بریزم. مذهب تقریبا همیشه صورت اعتقادات کورکورانه و ارتجاعی، تمایلات خشک و قالبی، تقدس های بی عمق و بی فایده، خرافات و استثمار مردم، و دفاع از منافع طبقات متمتع را داشته است. در عین حال خوب می دانستم که در مذهب یک چیز دیگر هم هست که به احتیاجات درونی و تمنیات عمیق طبع آدمی پاسخ می گوید و او را راضی می سازد.»

    نهرو در سالهای اخر عمرش ضمن مصاحبه ای با یک روزنامه نگار هندی به  نام "کارانجیا" در مورد تغییر نظرش در مورد مذهب اینگونه بیان می کند: «استفاده از روش های معنوی و روحانی نیز لازم و خوب است. من همیشه در این مورد با گاندی هم عقیده بودم و چه بسا که امروز استفاده از این وسائل را لازم تر می شمارم زیرا امروز در برابر خلا معنوی تمدن جدیدی که رواج می پذیرد بیش از دیروز باید پاسخ های معنوی و روحانی بیابیم.»

    این روزنامه نگار هندی سوالات متعددی درباره سایر مکاتب فکری از نهرو پرسید و جوابی که از وی دریافت کرد همگی  تاکید بر نارسایی مکتب های فکری ساخته ذهن بشری و توصیه وی به پیروی از موازین و راه حل های اخلاقی برآمده از مذهب داشت.  

     

    نظر جواهر لعل نهرو پیرامون رهبری سیاسی

    نهرو در آثار تالیفی خود، به آزادی و ضرورت مسئولیت انسان در تعیین سرنوشت خود و تلاش برای بهبود بخشیدن به زندگی اشاره می کند. او معتقد بود که سرنوشت هر فرد در ارتباط با سرنوشت کشور و مردم است. ارزش فرد در رابطه با مردم معین می گردد و تنها رهبری که آگاه  و در بیان الهامات و آرزوهای  مردم موفق شده باشد ، رهبر واقعی است. به عقیده ی او، گاندی چنین رهبری بود.

     

  • +درگذشت

    جواهر لعل نهرو در 27 می 1964 در سن 75 سالگی درگذشت و پیکرجواهر لعل نهرو با حضور حدود نیم میلیون نفر از مردم  و رهبران بین المللی از خانه وی تا رودخانه "جمنا" تشییع و در کنار این رودخانه برطبق آیین هندوییسم سوزانده شد. 

     



ویرایش این مطلب، یا ارسال نظر